انواع روش­ های بستن بار جرثقیل به صورت اصولی

هشت مدل متداول از انواع بستن بار جرثقیل شامل روش ­های عمودی، پل، سبدی تک و دودور، خفتی تک و دو دور است که اجرای صحیح این روش ­ها نیازمند استفاده مناسب از انواع بلت یا اسلینگ جرثقیل، انواع سیم بکسل جرثقیل و انواع قلاب جرثقیل متناسب با شکل و وزن بار است. همچنین رعایت اصول ایمنی باربرداری با جرثقیل، ازجمله بررسی تجهیزات و کنترل زاویه اسلینگ­ ها، نقش مهمی در جلوگیری از حوادث دارد.

نحوه بستن بار جرثقیل (۸ روش اصلی)

به بستن بار جرثقیل در اصطلاح اسلینگ بندی یا ریگینگ گفته می شود که یکی از مهم ترین و خطرناک ترین مراحل عملیات جابجایی بار در پروژه های ساختمانی، صنعتی و کارگاهی است. حوادث مربوط به جرثقیل معمولا به دلیل بستن نادرست بار، انتخاب اشتباه تجهیزات یا بی توجهی به اصول ایمنی رخ می دهد. بار باید به صورت ایمن، متعادل و بدون لغزش یا چرخش از زمین بلند شده و بدون ایجاد خطر برای افراد، تجهیزات و بار به محل مورد نظر منتقل شود.

 به طور کلی هشت روش اصلی برای بستن و بلندکردن بار وجود دارد که در ادامه به آن ها می پردازیم.

• بستن بار به صورت تک اسلینگ عمودی (Single Vertical Hitch)
• بستن بار به صورت مهاری یا لگامی (Bridge Hitch)
• بستن بار به صورت تک اسلینگ بسکتی (Single Basket Hitch)
• بستن بار به روش دو اسلینگ بسکتی (Double Basket Hitch)
• بستن بار با روش بسکتی دو دور پیچ: (Double Warp Basket Hitch)
• بستن بار به روش خفتی تک اسلینگ (Single Choker Hitch)
• بستن بار به روش خفتی دو اسلینگ (Double Choker Hitch)
• بستن بار به روش خفتی دو دورپیچ (Double Warp Choker Hitch)

۱٫ بستن بار به صورت تک اسلینگ عمودی (Single Vertical Hitch)

این روش ساده ترین نحوه بستن جرثقیل به شمار می آید. در این روش یک اسلینگ (سیم بکسل، زنجیر یا تسمه) به صورت کاملا عمودی از قلاب جرثقیل به یک نقطه لیفت بار متصل می شود و بار به شکل مستقیم بلند می گردد. کاربردهای این روش برای بارهای دارای گوشواره یا حلقه لیفت، تجهیزات کوچک یا متوسط و قطعات با طراحی لیفت مرکزی مناسب است.

در این روش باید به موارد زیر توجه گردد:

• مرکز ثقل بار دقیقا زیر قلاب جرثقیل قرار بگیرد.
• بار حتما نقطه لیفت مجاز داشته باشد.
• ظرفیت اسلینگ بیشتر از وزن کل بار باشد.
• نوع اسلینگ متناسب با بار باشد.
• تست بلند کردن انجام شود.
• اتصال اسلینگ به بار یا اتصال به قلاب جرثقیل بررسی گردد.

۲٫ بستن بار به صورت مهاری یا لگامی (Bridge Hitch)

در این روش از دو یا چند اسلینگ برای بستن بار جرثقیل استفاده می شود تا وزن بار به طور یکنواخت توزیع شود. اسلینگ ها از زیر بار عبور داده می شوند و دو سر آن به قلاب جرثقیل یا مسترلینک متصل می گردد. اسلینگ ها به گونه ای زیر بار قرار می گیرند که بار به صورت معلق روی آن ها قرار گرفته و حالتی شبیه یک پل ایجاد شود. در این روش اسلینگ ها باید طوری قرار بگیرند که مرکز ثقل بار در وضعیت پایدار باشد.

از جمله کاربردهای این روش، جابه جایی بارهای بلند مانند تیرآهن، لوله ها و قطعات فلزی است. رعایت برخی نکات  در استفاده از این نوع بستن بار جرثقیل اهمیت زیادی دارد مانند:

بررسی سلامت اسلینگ ها قبل از باربرداری

رعایت زاویه مناسب اسلینگ ها

استفاده از محافظ لبه برای جلوگیری از آسیب اسلینگ

۳٫ بستن بار به صورت تک اسلینگ بسکتی (Single Basket Hitch)

در این روش، اسلینگ به شکل U از زیر بار عبور داده می شود و دو سر آن بدون گره به قلاب متصل می شوند. بار در مرکز اسلینگ قرار می گیرد و جهت جلوگیری از لغزش باید مرکز ثقل به درستی تنظیم شود. از این روش برای جابجایی بارهای متقارن و نسبتا کوتاه، پالت ها و بارهای مکعبی استفاده می شود. در صورت اجرای صحیح و رعایت نکات ایمنی این روش، یکی از ایمن ترین و پرکاربردترین انواع بستن بار جرثقیل محسوب می شود.

۴٫ بستن بار به روش دو اسلینگ بسکتی (Double Basket Hitch)

در این روش، دو اسلینگ از زیر بار عبور داده می شوند و در دو طرف بار قرار می گیرند، هردوسر آن ها به قلاب جرثقیل بسته می شود. بار در مرکز دو اسلینگ قرار می گیرد و وزن آن به طور یکنواخت روی هردو توزیع می شود. این روش معمولا برای حمل بارهای بسیار سنگین یا نامتقارن که نیاز به توزیع وزن و تثبیت بیشتری دارندو نیز برای بارهایی با ابعاد بزرگ یا وزن های زیاد که خطر لغزش یا افتادن در حین جابجایی وجود دارد، مناسب است.

۵٫ بستن بار با روش بسکتی دو دور پیچ: (Double Warp Basket Hitch)

نوعی از بستن بسکتی است که اسلینگ از زیر بار عبور داده می شود، دو بار به دور بار پیچیده می شود و سپس به قلاب متصل می گردد. از این روش برای جابجایی بارهای بلند و نامتقارن، بارهای لغزنده یا دارای سطح صاف استفاده می شود.

۶٫ بستن بار به روش خفتی تک اسلینگ (Single Choker Hitch)

در این روش، اسلینگ به دور بار حلقه می شود و به خودش قفل می شود و با بلند کردن بار گره ایجاد شده محکم می شود. این روش از انواع بستن بار جرثقیل برای بارهای نامنظم، استوانه ای یا لغزنده کاربرد زیادی دارد زیرا با محکم گرفتن بار، امکان کنترل و جلوگیری از لغزش را فراهم می کند.

۷٫ بستن بار به روش خفتی دو اسلینگ (Double Choker Hitch)

این روش مشابه خفتی تک اسلینگ است با این تفاوت که از دو اسلینگ برای بستن بار استفاده می شود. اسلینگ ها باید سالم و هم طول باشند و به طور مناسب از یکدیگر فاصله داشته باشند تا پایداری بار حفظ شود. این روش تعادل و کنترل بار را به طور قابل توجهی افزایش می دهد. این روش برای بارهای سنگین، لغزنده و نامتقارن مناسب است.

۸٫  بستن بار به روش خفتی دو دورپیچ (Double Warp Choker Hitch)

یک روش پیشرفته از انواع بستن بار جرثقیل است که برای بارهای بسیار لغزنده، نامتقارن یا طولانی استفاده می شود. در این روش، اسلینگ پیچیده شده دور بار، قبل از اتصال به بخش عمودی دو دور کامل به بار پیچیده می شود. در این حالت اسلینگ کاملا با بار در تماس است و بار را مهار می کند که باعث افزایش اصطکاک، پایداری و کنترل بهتر بار می شود. این روش خطر سقوط یا لغزش را به حداقل می رساند و برای عملیات باربرداری سنگین یا طولانی بسیار مناسب است.

نکات ایمنی هنگام بستن بار جرثقیل

عملیات بستن بار یا ریگینگ (Rigging) یکی از حساس ترین مراحل در کار با جرثقیل است که مستقیما با ایمنی انسان ها و سلامت تجهیزات ارتباط دارد. کوچک ترین اشتباه در این فرآیند می تواند منجر به سقوط بار، خسارات مالی و حتی صدمات جانی شود. رعایت نکات ایمنی زیر در نحوه بستن بار جرثقیل بسیار حائز اهمیت است:

• بازرسی روزانه تجهیزات ریگینگ توسط تکنسین مجرب
• تعویض به موقع تجهیزات فرسوده یا تاریخ گذشته
• محاسبه مرکز ثقل بار: تعیین صحیح مرکز ثقل، مانع از چرخش یا واژگونی ناگهانی بار می شود.
• زاویه مناسب در اسلینگ ها: زوایای کمتر از ۴۵ درجه فشار اضافی به تجهیزات وارد کرده و احتمال شکستگی را افزایش می دهد. بهترین زاویه معمولا بین ۶۰ تا ۹۰ درجه است.
• استفاده از تگ لاین: برای کنترل جهت و نوسان بار استفاده می شوند و به هدایت بار بدون برخورد با موانع و افراد کمک می کند.
• رعایت فاصله ایمن افراد از زیر بار
• استفاده از کلاه، کفش و دستکش ایمنی

ابزارها و تجهیزات موردنیاز برای مهار بار

• اسلینگ ها حلقه ارتباطی بین بار و جرثقیل هستند. انواع اسلینگ شامل سیم بکسل (طناب فلزی)، زنجیری، تسمه مصنوعی (بلت) یا مش فلزی می باشد.
• شگل (Shackles) اتصال اسلینگ به قلاب جرثقیل یا اتصال چند تجهیز به یکدیگر را ممکن می سازد. انواع آن شگل پین­دار، شگل پیچ دار نعلی شکل و D شکل هستند.
• تیر اسپریدر برای توزیع یکنواخت وزن بار به کلر می رود.
• سایر سخت افزارها برای بستن ایمن بار هم شامل مستر لینک و لینک اتصال، قلاب ایمنی و قلاب ضامن­دار، تسمه و زنجیر مهار، محافظ لبه اسلینگ و طناب هدایت بار (Tag Line) است.

جمع بندی

هر یک از روش های بستن بار جرثقیل مانند بستن عمودی، پل، سبدی تک دور و دودور، خفتی تک و دودور، متناسب با شرایط خاصی طراحی شده اند و انتخاب صحیح آن ها باید بر اساس وزن، شکل و مرکز ثقل بار انجام شود. به کارگیری نادرست این روش ها می تواند تعادل بار را مختل کرده و خطرات جدی به همراه داشته باشد؛ موضوعی که در جرثقیل های متحرک به دلیل احتمال چپ شدگی اهمیت دوچندان دارد. در همین راستا، شرکت سالیار به عنوان تولید کننده جرثقیل پشت کامیونی، با رعایت کامل استانداردهای ایمنی و تعادل، محصولاتی در بازه ظرفیت ۵ تا ۲۰ تن ارائه می دهد که پاسخگوی نیازهای متنوع مشتریان است.

سوالات متداول

زاویه اسلینگ ­ها هنگام بستن بار چه اهمیتی دارد؟

زاویه اسلینگ ها هنگام بستن بار بر نیروی کششی وارد بر اسلینگ ها، پایداری بار و ظرفیت تحمل بار تاثیر می گذارد. هر چه زاویه اسلینگ و خط افق کوچکتر شود نیروی کششی وارد بر هر اسلینگ بیشتر می شود. زاویه استاندارد اسلینگ ها بین ۶۰ تا ۹۰ درجه است. زاویه نامناسب باعث چرخش یا لغزش بار شده و کنترل کردن آن را سخت می کند. هراسلینگ ظرفیت اسمی خاصی دارد اما با کوچک شدن زوایا ظرفیت واقعی آن کاهش یافته و خطر پارگی یا شکست تجهیزات افزایش می یابد.

خطرات مهار نامناسب بار چیست؟

سقوط بار، پارگی یا شکست اسلینگ، واژگونی یا چرخش ناگهانی بار،آسیب به تجهیزات و خود بار، برخورد بار با محیط اطراف، افزایش احتمال خطای انسانی، توقف عملیات و خسارات مالی از جمله خطرات مهار نامناسب بار است.