جیب جرثقیل چیست؟ کاربردهای جیب کرین (Crane Jib)

یکی از اجزای مهم در برخی از انواع جرثقیل های ماشینی و ثابت، جیب جرثقیل یا جیب کرین (Crane Jib) و یا جیم جرثقیل است که در بسیاری از کاربردها نقشی حیاتی ایفا می کند. دانستن تفاوت جیب کریت با بوم اصلی جرثقیل، آشنایی با اجزای جیب مثل بازو، دکل، کابل ها و درک عملکرد جیب می تواند در انتخاب و استفاده بهینه از جرثقیل ها بسیار مؤثر باشد.

تفاوت جیب (بچه بوم) و بوم اصلی

تفاوت اصلی بین جیب و بوم جرثقیل در نقش، طراحی، ظرفیت و نحوه اتصال آن ها به جرثقیل است:

۱_ جایگاه و نقش ساختاری

بوم جرثقیل چیست؟ بوم (Boom) بازوی اصلی جرثقیل محسوب می شود که به طور مستقیم به بدنه یا تاور جرثقیل متصل بوده و بارهای سنگین را جابه جا می کند. این بازو می تواند تلسکوپی، مفصلی یا خشک (ثابت) باشد و نقش کلیدی در تعیین شعاع و ارتفاع بلندکردن بار دارد.

جیب (Jib)، یا همان «بچه بوم»، بازوی ثانویه ای است که در انتهای بوم اصلی نصب می شود تا شعاع دسترسی را افزایش دهد؛ معمولا برای بارهای سبک تر طراحی شده است و ظرفیت آن کمتر است .

۲_ طراحی و ساختار

بوم ها معمولا بزرگ و مقاوم هستند و در انواع تلسکوپی، مفصلی یا شبکه ای (لَتیس) ساخته می شوند؛ وظیفه اصلی آن ها تحمل وزن و ایجاد ارتفاع است. جیب ها غالباً با ساختار شبکه ای سبک ساخته شده و برای افزایش ارتفاع یا طول مناسب هستند؛ هدف آن ها افزایش دستیابی بدون افزودن وزن زیاد است.

۳_ ظرفیت باربری

بوم اصلی مسئولیت باربری سنگین تر را دارد و ظرفیت آن می تواند از چند تن تا صدها تن باشد. با افزودن جیب، ظرفیت باربری کاهش می یابد؛ چراکه وزن و فاصله اهرمی افزایش می یابد، لذا برای بارهای سبک تر مناسب است.

۴_ عملکرد و محدوده حرکتی

بوم اصلی معمولا قابلیت چرخش ۳۶۰ درجه دارد (مخصوصاً در فرم های موبایل یا مفصلی) و امکان پوشش کامل محیط را فراهم می کند. جیب ها بسته به نوع نصب (ثابت، دیواری، مفصلی) بین ۱۸۰ تا ۳۶۰ درجه قابلیت چرخش دارند؛ معمولا عملکرد محدودتری دارند اما در فضاهای تنگ کارایی بالایی دارند.

در نهایت، بوم اصلی ستون فقرات عملیاتی جرثقیل است؛ با ظرفیت بالا، دامنه پوشش گسترده و قابلیت حرکت چرخشی کامل. در حالیکه جیب ابزاری کمکی برای افزایش شعاع، دقت بیشتر و مانور در فضاهای محدود است؛ اما ظرفیت آن کمتر است و نصب آن برای شرایط خاص ضروری است. شناخت تفاوت های این دو بخش، پایه ای برای انتخاب هوشمندانه انواع جرثقیل های ماشینی در پروژه های مختلف است.

جیب جرثقیل چه اجزایی دارد؟

جیب جرثقیل با توجه به نوع و ساختار خود از اجزای متفاوتی تشکیل شده اما به طور معمول شامل بخش های زیر است:

بوم یا بازوی افقی (Jib arm) جیب جرثقیل

بخش اصلی که واگن (Trolley) و قلاب (Hoist) بر روی آن حرکت می کنند. بازوی جیم جرثقیل به صورت ثابت یا با قابلیت تغییر طول (تلسکوپی) تولید می شود.

دکل یا ستون (Support Column)، انتقال نیروهای جیب جرثقیل به شاسی

در برخی از انواع جرثقیل مانند تاور کرین ها دکل عمودی جرثقیل به عنوان ستون جیب عمل می کند . دکل جیب جرثقیل وظیفه انتقال نیروها به شاسی را دارند.

واگن (Trolley)، حرکت بار روی جیب جرثقیل

وسیله ای که قلاب و بالابر را به صورت افقی روی بوم جابه جا می کند؛ می تواند دستی، برقی یا پنوماتیکی باشد .

بالابر یا قلاب (Hoist / Hook) جیم جرثقیل

تجهیزی برای بلند کردن و پایین بردن بار – از طریق سیم بکسِل یا زنجیر بر روی واگن نصب می شود.

سیستم چرخش (Rotation Mechanism)، حول محور y جیب جرثقیل

در مدل های پایه دار یا ایستاده آزاد (mast/freestanding)، بوم به صورت ۳۶۰ درجه می چرخد؛ در انواع دیواری یا ستونی، چرخش بین ۱۸۰ تا ۲۰۰ درجه است.

سیستم کنترل (Controls) جیب کرین

شامل دسته دستی ها، جعبه کنترل، کلیدهای توقف اضطراری و سیستم های الکتریکی یا پنوماتیکی برای مدیریت حرکت و ایمنی است.

قرقره ها و کابل ها (Pulleys / Wire Ropes)

برای عملیات بالابری و انتقال اوزان از قرقره، سیم بکسل یا زنجیر استفاده می شود؛ بخشی از سیستم بالابر هستند.

کاربرد جیب جرثقیل چیست؟

جیب جرثقیل در کاربردهای متنوعی مورد استفاده قرار می گیرد. در ادامه به برخی از مهم ترین کاربردهای آن اشاره می کنیم:

• افزایش شعاع عملیاتی: در مواقعی که نیاز به دسترسی به نقاط دورتر از شعاع بوم اصلی وجود دارد، جیب این امکان را فراهم می کند.
• دسترسی به ارتفاع های بیشتر: در پروژه های ساختمانی یا صنعتی که به ارتفاع بالا نیاز دارند، جیب می تواند بوم را بلندتر کند.
• کار در فضاهای محدود: در برخی فضاها که بوم اصلی قادر به مانور نیست، جیب با انعطاف پذیری بیشتر وارد عمل می شود.
• کارهای نصب دقیق: به دلیل دقت بالاتر جیب نسبت به بوم اصلی، از آن در نصب سازه ها یا تجهیزات حساس استفاده می شود.
• صرفه جویی در هزینه: به جای استفاده از جرثقیل های بزرگ تر، افزودن یک جیب می تواند همان کارایی را با هزینه کمتر ارائه دهد.

انواع جیب جرثقیل بر اساس ساختار

جیب جرثقیل از نظر ساختار و نحوه نصب به چند دسته تقسیم می شود:

• جیب پایه دار (Pillar‑ or Mast‑Mounted Jib Crane): این نوع دارای یک ستون عمودی است که روی زمین نصب شده و جیب می تواند تا ۳۶۰ درجه حول آن بچرخد.
• جیب دیواری (Wall‑Mounted Jib Crane): این نوع مستقیماً به دیوار یا ستون سازه متصل می شود و معمولاً امکان چرخش ۱۸۰–۲۰۰ درجه دارد.
• جیب متحرک یا پرتابل (Portable Jib Crane): این جیب ها بر روی پایه چرخ دار نصب می شوند و قابلیت جابه جایی سریع در محیط کارگاه را دارند.
• جیب مفصلی (Articulating Jib Crane): دارای بازویی با مفصل است که اجازه می دهد جیب در زوایای مختلف و حتی اطراف موانع حرکت کند.

انواع جیب جرثقیل بر اساس سیستم

جیب ها همچنین بر اساس نوع سیستم عملکرد به چند دسته قابل تقسیم هستند:

• دستی (Manual): جابه جایی قلاب و واگن برقی با نیروی انسانی انجام می شود.
• برقی (Electric): استفاده از موتورهای الکتریکی برای حرکت واگن و اعمال بار.
• هیدرولیکی (Hydraulic): سیستم هیدرولیکی مخصوص تنظیم زاویه یا طول جیب، معمولاً برای بارهای سنگین استفاده می شود.

در معرفی مدل های مختلف جیب جرثقیل، شبات هایی با انواع جرثقیل بازویی مشاهده می شود. اما فراموش نکنید جرثقیل های بازویی به صورت مستقیم عمل می کنند و جیب جرثقیل به تنهایی توانایی حمل بار را نخواهد داشت.

جیب جرثقیل چگونه کار می کند؟

عملیات یک جیب جرثقیل شامل مراحل زیر است:

• پایه و نصب: ستون یا براکت دیواری جیب را به سازه متصل می کند.
• حرکت چرخشی: مکانیسم چرخش (ایرادی یا موتوری) امکان حرکت بازوی جیب در زاویه های مورد نیاز را فراهم می سازد.
• واگن برقی و قلاب: بار توسط قلاب به سیستم متصل شده و واگن برقی آن را حرکت می دهد.
• جابجایی بار: ترکیبی از حرکت چرخشی ستون و حرکت واگن، بار را در مکان دقیق قرار می دهد.

جیب جرثقیل چگونه نصب می شود؟

فرآیند نصب جیب جرثقیل شامل مراحل زیر است:

• انتخاب موقعیت مناسب: در نظر گرفتن شعاع عملکرد و سهولت دسترسی.
• نصب ستون یا براکت: ستون روی پایه بتن یا دیوار نصب شده و براکت ها محکم می شوند.
• نصب جیب: بوم یا بازوی جیب از طریق پین یا مفصل به ستون متصل می شود، همراه با سیستم قفل.
• اتصال سیستم واگن و قلاب: سیم بکسل یا زنجیر به واگن و قلاب متصل شده و بررسی عملکرد نشان می دهد که قفل ها و چرخش صحیح کار می کند.
• آزمون بار و تنظیم: انجام مراحل تست با بارهای سبک برای اطمینان از عملکرد صحیح و ایمنی.

جمع بندی

جیب کرین یک قطعه کمکی و کاربردی است که به بوم اصلی جرثقیل متصل شده تا ظرفیت شعاعی و مانور جرثقیل را افزایش دهد. این ابزار به ویژه در فضاهای محدود، پروژه های ساختمانی، صنعتی و دریایی بسیار مفید است. انواع آن (پایه دار، دیواری، پرتابل، مفصلی) با سیستم های دستی، الکتریکی یا هیدرولیکی طراحی می شوند، و فرآیند نصب و عملکرد ساده ای دارند که باید با رعایت اصول ایمنی انجام شوند. شرکت سالیار تولید کننده جرثقیل های پشت کامیونی است که می تواند به شما در انتخاب نوع جرثقیل و اینکه آیا در پروژه شما به جیب جرثقیل احتیاج است یا خیر؟ کمک کنید.