آشنایی با شغل جرثقیل؛ وظایف اپراتور جرثقیل چیست؟

شغل جرثقیل به عملیات هدایت و کنترل جرثقیل برای جابجایی ایمن بارهای سنگین در پروژه های عمرانی، صنعتی و بندری با رعایت دقیق اصول فنی و ایمنی گفته می شود. اپراتور جرثقیل هم فردی است که با گذراندن دوره های آموزشی و گرفتن گواهینامه مخصوص هدایت جرثقیل و جابجایی ایمن بارها را انجام می دهد. هماهنگی با تیم زمینی، بارگیری و تخلیه بار، بررسی ایمنی قبل وحین کار، توجه به وضعیت دستگاه، بررسی ظرفیت مجاز بار از جمله وظایف اپراتور جرثقیل است که اشتراکاتی با وظایف ریگر جرثقیل دارد. بنابراین هماهنگی اپراتور و ریگر در عملیات باربرداری اهمیت ویژه ای دارد.

اپراتور جرثقیل کیست؟

فردی آموزش دیده و دارای صلاحیت است که وظیفه هدایت، کنترل و نگهداری انواع جرثقیل ها را برعهده دارد. او باید با توجه به نوع دستگاه (سقفی، برجی، موبایل، ریلی یا دریایی) تسلط کامل به سیستم های هیدرولیکی، الکترونیکی و مکانیکی آن داشته باشد. مسئولیت های این شغل فراتر از کنترل ساده یک ماشین سنگین است؛ اپراتور باید توان تحلیل شرایط محیطی، محاسبه وزن بار و پیش بینی خطرات را داشته باشد. او معمولا با تیم های ایمنی، مهندسی و حمل ونقل در تعامل مستقیم است و کارش نیازمند گواهی نامه های تخصصی از مراجع معتبر است.

وظایف شغلی اپراتور جرثقیل چیست؟

اپراتور جرثقیل وظایف متعددی دارد که هرکدام به دقت بالا، رعایت اصول فنی و پایبندی به دستورالعمل ایمنی جرثقیل نیاز دارد. در ادامه، به مهم ترین مسئولیت های او می پردازیم.

بررسی روزانه وضعیت فنی دستگاه

اپراتور موظف است پیش از شروع به کار، دستگاه را از نظر وضعیت کابل ها، ترمز، روغن کاری، سیستم های هیدرولیک، نمایشگرها و سایر اجزای حیاتی بررسی کند. این اقدام برای جلوگیری از نقص فنی و حوادث احتمالی ضروری است.

هماهنگی با تیم زمینی

بخش بزرگی از موفقیت در شغل جرثقیل وابسته به تعامل موثر اپراتور با تیم زمینی است. هماهنگی در مسیر حرکت بار، سرعت جابجایی و نقطه فرود بار، نیاز به ارتباط دقیق دارد.

باربرداری ایمن و دقیق

اپراتور موظف است بار را طبق نقشه جابجایی و ظرفیت مجاز دستگاه بلند کند. کنترل دقیق زاویه بوم، وزن بار، تعادل دستگاه و شرایط محیطی، از مهم ترین وظایف لحظه ای او است.

نصب و راه اندازی جرثقیل

اپراتور باید با کمک تکنسین ها، محل نصب مناسب را انتخاب کرده و تعادل دستگاه را تضمین کند. این فرآیند شامل تراز کردن سطح نصب، بررسی پایداری پایه ها و تایید قدرت تحمل خاک در زیر دستگاه است. در جرثقیل های برجی یا تاور کرین، اپراتور باید در هماهنگی کامل با تیم فنی، مراحل مونتاژ و کالیبراسیون را پیگیری کند.

کنترل و هدایت جرثقیل

اپراتور باید با دقت بالا مسیر حرکت قلاب، ارتفاع بار، سرعت انتقال و زوایای بازو را تنظیم کند تا از برخورد با موانع و خطرات احتمالی جلوگیری شود. تسلط به مانیتورهای هشدار، سامانه های موقعیت یاب و خواندن صحیح داده ها، بخش مهمی از عملکرد او در حین کنترل جرثقیل است.

بارگیری و تخلیه بار

اپراتور باید وزن بار را با ظرفیت مجاز دستگاه مقایسه کرده و موقعیت دقیق بار را با کمک تیم زمینی تعیین کند. چیدمان صحیح تجهیزات بالابر، اتصال اصولی زنجیر یا تسمه، و بررسی نقطه ثقل بار، از اقداماتی است که پیش از بلند کردن هر بار انجام می شود. اپراتور همچنین موظف است در هنگام تخلیه بار، از ایمنی محل فرود و وضعیت زمین یا سازه اطمینان حاصل کند.

حفظ تعادل بارها

اپراتور باید به نحوی دستگاه را هدایت کند که وزن بار به طور یکنواخت توزیع شده و هیچگونه انحراف یا چرخش ناخواسته در حین حرکت ایجاد نشود. در انواع جرثقیل تلسکوپی یا مفصلی، کوچک ترین خطا در زاویه حرکت می تواند باعث ناپایداری و سقوط بار شود. به همین دلیل، شناخت دقیق مرکز ثقل، استفاده صحیح از تجهیزات مهار و همکاری با راهنماهای زمینی برای تنظیم موقعیت قلاب، از مواردی است که اپراتور باید همواره در نظر داشته باشد.

نگهداری و تعمیر جرثقیل

علاوه بر کارهای عملیاتی، اپراتور موظف است وضعیت فنی دستگاه را به صورت روزانه بررسی و نگهداری کند. این وظایف شامل کنترل روغن ها، بررسی سیم بکسل ها، تست سیستم ترمز، چک کردن نشتی های هیدرولیک و بررسی خطاهای نمایشگر است. در صورتی که خرابی یا اختلالی مشاهده شود، اپراتور باید موضوع را به تیم فنی گزارش داده و از ادامه کار جلوگیری کند.

بررسی ایمنی قبل و حین کار

اپراتور موظف است قبل از شروع کار، اجزای حیاتی جرثقیل از جمله سیم بکسل ها، قلاب، سیستم هیدرولیک، ترمز و اتصالات را چک کند. در حین عملیات نیز باید به صدای غیرعادی، ارتعاش غیرمعمول و پیام های هشدار دستگاه توجه کند. بدون انجام این بررسی ها، احتمال وقوع حوادث افزایش می یابد و جان افراد در خطر قرار می گیرد. رعایت چک لیست های ایمنی، جزو الزامات روزانه در این شغل است.

ارتباط درست با ریگر جرثقیل

همکاری نزدیک با ریگر یا علامت دهنده، بخش جدایی ناپذیر از شغل جرثقیل است. اپراتور باید توانایی درک سریع علائم دستی، صوتی یا رادیویی را داشته باشد و در محیط های پرصدا و شلوغ هم با دقت بالا ارتباط مؤثر برقرار کند. هرگونه سوءتفاهم میان اپراتور و ریگر ممکن است منجر به سقوط بار یا برخورد با سازه های اطراف شود. بنابراین، شناخت دقیق زبان اشاره و اعتماد دوطرفه در ارتباط، کلید اجرای امن عملیات است.

بررسی ظرفیت بار مجاز

هر جرثقیل دارای جدول بار مجاز است که بر اساس زاویه بازو، شعاع کاری و شرایط نصب مشخص می شود. در شغل جرثقیل، اپراتور باید پیش از هر باربرداری، وزن بار و شرایط محیطی را با ظرفیت مجاز مطابقت دهد و بهترین زاویه باربرداری جرثقیل انتخاب شود. بارگیری خارج از ظرفیت نه تنها دستگاه را در معرض آسیب قرار می دهد، بلکه ممکن است تعادل کلی را برهم زده و منجر به واژگونی شود. مهارت در خواندن و تفسیر نمودار بار، از دانش های پایه ای این حرفه است.

واکنش سریع در مواقع اضطراری

در عملیات های سنگین و صنعتی، بروز حادثه ممکن است اجتناب ناپذیر باشد. اپراتور باید توانایی شناسایی سریع خطرات و قطع عملیات در مواقع اضطراری را داشته باشد. از توقف فوری دستگاه تا اعلام خطر به تیم ایمنی، تمامی این واکنش ها باید بدون مکث انجام شوند. داشتن آرامش ذهنی و تجربه میدانی نقش مهمی در مدیریت لحظات بحرانی ایفا می کند. شغل جرثقیل ایجاب می کند که اپراتور از نظر ذهنی همواره آماده باشد.

در هر پروژه عمرانی یا صنعتی، قوانین خاصی برای حمل بار، مسیر حرکت، محدودیت ارتفاع و ترتیب اجرای عملیات تدوین شده است. اپراتور باید دقیقا مطابق با این دستورالعمل ها عمل کرده و از چارچوب تعیین شده تخطی نکند. همچنین، هماهنگی کامل با سرپرست پروژه یا مسئول ایمنی برای زمان بندی عملیات ضروری است.

شرایط و مدارک لازم برای ورود به شغل جرثقیل

اولین قدم برای اپراتور جرثقیل شدن، دریافت آموزش های لازم در زمینه ایمنی و نحوه کار با جرثقیل است. دوره های آموزشی مخصوص برای این شغل وجود دارد که اپراتورها باید در آن ها شرکت کنند. همچنین، مدارک لازم برای ورود به این شغل شامل گذراندن دوره های کارآموزی و دریافت گواهی نامه مهارت از سازمان های مربوطه می باشد. در برخی کشورها، برای کار به عنوان اپراتور جرثقیل، نیاز به مجوز یا کارت مهارت مخصوص است.

درآمد اپراتور جرثقیل چقدر است؟

به عوامل مختلفی از جمله موقعیت جغرافیایی، تجربه کاری، نوع پروژه و شرکت کارفرما بستگی دارد. به طور کلی، اپراتورهای با تجربه در پروژه های بزرگ و حساس مانند پروژه های عمرانی یا نفت و گاز درآمد بالاتری دارند. بررسی آگهی های استخدامی در سایت های ای استخدام، جاب ویژن و … نشان می دهد میانگین حقوق ماهانه اپراتورهای جرثقیل در ایران و در مرداد ماه سال ۱۴۰۴ به طور معمول بین ۲۰ تا ۴۵ میلیون تومان است. همچنین در کشورهای توسعه یافته، میانگین درآمد اپراتورهای جرثقیل سالانه بین ۴۰,۰۰۰ تا ۷۰,۰۰۰ دلار است،که این درآمد می تواند با توجه به ساعات کاری اضافه یا پروژه های خاص افزایش یابد.

چطور اپراتور جرثقیل شویم؟

برای تبدیل شدن به اپراتور جرثقیل، ابتدا باید دوره های آموزشی مرتبط را بگذرانید. این دوره ها معمولا شامل مباحث ایمنی، آشنایی با انواع جرثقیل ها، نحوه کار با سیستم های هیدرولیک و مکانیکی و اصول باربرداری هستند. بعد از گذراندن دوره های آموزشی، باید تجربه عملی را کسب کنید که معمولا از طریق کارآموزی در کنار اپراتورهای حرفه ای به دست می آید. پس از کسب تجربه و مهارت کافی، می توانید برای دریافت گواهی نامه مهارت اقدام کنید که در بسیاری از کشورها به عنوان مجوز قانونی برای شروع کار الزامی است.

جمع بندی

شغل جرثقیل یکی از مشاغل مهم در پروژه های ساختمانی، عمرانی و صنعتی است. اپراتورهای جرثقیل نقش کلیدی در جابه جایی بارهای سنگین ایفا می کنند و باید دارای مهارت های فنی بالایی باشند. برای ورود به این شغل، آموزش و کسب مدارک تخصصی الزامی است و تجربه عملی نقش زیادی در موفقیت در این حرفه دارد. همچنین، درآمد این شغل بسته به تجربه و نوع پروژه متغیر است. در صورت نیاز به راهنمایی بیشتر در مورد ورود به شغل جرثقیل یا خرید جرثقیل می توانید با شرکت سالیار صنعت پارس، سازنده جرثقیل پشت کامیونی در ارتباط باشید.

سئوالات متداول

آیا شغل اپراتور جرثقیل برای زنان مناسب است؟

بله. با توجه به پیشرفت های صنعتی و تغییرات در نگرش های اجتماعی، زنان نیز می توانند به عنوان اپراتور جرثقیل فعالیت کنند، البته بایدتوانایی انجام کارهای فنی و فیزیکی مرتبط را داشته باشند.

آیا اپراتور جرثقیل نیاز به کارت مهارت دارد؟

بله. این کارت معمولا پس از گذراندن دوره های آموزشی و کارآموزی صادر می شود و نشان دهنده توانایی اپراتور در انجام کارهای ایمن و حرفه ای است.

برای راننده جرثقیل شدن چه گواهینامه ای باید بگیریم؟

معمولا نیاز به گواهینامه خاصی دارید که می تواند شامل گواهینامه های بین المللی یا ملی برای کار با جرثقیل های مختلف باشد.