بوم جرثقیل چیست؟ انواع، اجزا و ایمنی بوم جرثقیل

بوم جرثقیل سازه ای فولادی و بلند است که بارهای سنگین را جابه جا می کند و محدوده دسترسی جرثقیل را تعیین می نماید. این بخش حیاتی در ثابت و هیدورلیکی (بوم انواع جرثقیل مفصلی و تلسکوپی) تولید می شود.

نکته مهم در انتخاب و استفاده بهینه از بوم جرثقیل ابتدا شناخت اجزای بوم و ویژگی های هر کدام از مدل هاست. سپس رعایت اصول باربرداری با جرثقیل به خصوص نکات ایمنی مربوط به بوم جرثقیل مثل وزش باد، ظرفیت بوم، چارت بار و… می تواند باعث طول عمر دستگاه و حفظ سلامتی بشود.

انواع بوم بر اساس ساختار و نحوه عملکرد هر کدام

بوم جرثقیل بر اساس ساختار و نحوه به ۲ نوع بوم شبکه ای و بوم هیدرولیکی تقسیم بندی می شود که هر مدل برای وظیفه خاصی طراحی شده است. در ادامه به معرفی انواع بوم بر اساس ساختار و نحوه عملکرد هر کدام می پردازیم.

بوم شبکه ای (Lattice Boom) و مکانیزم آن

بوم های مشبک از چندین میله فولادی تشکیل شده اند که به صورت الگوهای “W” یا “V” به یکدیگر جوش داده شده اند. این طراحی مشبک، استحکام دکل رادر برابر نیروهای جانبی مثل باد افزایش و در عین حال وزن آن را کاهش می دهد، به همین دلیل بوم های شبکه ای برای جرثقیل های برجی و خزنده گزینه هایی ایده آل هستند.

طول بوم شبکه ای ثابت است، اما به کمک سیستم کابل ها و موتورهای قدرتمند، قابلیت چرخش دقیق، تغییر زاویه یا حرکت جانبی دارد. کنترل این حرکات پیچیده بر عهده اپراتور جرثقیل است که از کابین خود با جوی استیک ها(دستگاه کنترل دستی) و سیستم های ایمنی کامپیوتری، زاویه بوم و موقعیت بار را تنظیم می کند. پس از قرارگیری بوم در موقعیت مطلوب، بار توسط قرقره و قلاب متصل به بوم جابه جا می شود. این ساختار، بوم شبکه ای را برای پروژه های عظیم مانند ساخت آسمان خراش ها، پل ها و سازه های صنعتی ایده آل می کند.

بوم هیدرولیکی و مکانیزم آن

بوم های هیدرولیکی جرثقیل برخلاف بوم های شبکه ای با طول ثابت، قابلیت تغییر طول داشته و به دو نوع اصلی تقسیم می شوند: تلسکوپی و مفصلی. بوم های تلسکوپی متشکل از بخش های فولادی تو در تویی هستند که به صورت خطی باز و بسته می شوند، در حالی که بوم های مفصلی از چندین قسمت و مفصل تشکیل شده اند و حرکتی شبیه به انگشتان دست دارند. این بوم ها با استفاده از یک سیستم هیدرولیکی قدرتمند کار می کنند. در بوم های هیدرولیکی پمپ ها، روغن تحت فشار را به سیلندرها تزریق کرده و باعث حرکت پیستون ها می شوند. این مکانیزم امکان باز شدن، جمع شدن و تنظیم دقیق طول بوم را فراهم می آورد.

بوم های هیدرولیکی به دلیل انعطاف پذیری بالا و قابلیت جمع شدن، برای کار در فضاهای محدود مانند شهرهای شلوغ یا محیط های صنعتی متراکم ایده آل هستند.تقریبا تمامی شرکت های سازنده جرثقیل پشت کامیونی از بوم تلسکوپی یا مفصلی برای ساخت محصولات خود استفاده می کنند. نوع تلسکوپی برای دسترسی به ارتفاعات بیشتر مناسب است، در حالی که جرثقیل مفصلی با قابلیت مانور بالا، امکان کار در نقاط صعب العبور را میسر می سازد. هرچند این بوم ها در مقایسه با بوم های شبکه ای از ظرفیت بار کمتری برخوردارند، اما سرعت عملیاتی بالاتر و سهولت حمل و نقل آنها را به گزینه ای محبوب در بسیاری از پروژه ها تبدیل کرده است.

اجزای اصلی بوم جرثقیل چیست؟

جرثقیل ها از بخش های مختلفی تشکیل شده اند که با همکاری یکدیگر، بارهای سنگین را به صورت ایمن بلند کرده و جابه جا می کنند. برخی از اجزای اصلی که با بوم جرثقیل در تعامل هستند عبارت اند از:

سیم بکسل (Wire Rope)

این طناب های فولادی، اصلی ترین ابزار در بلند کردن بارها هستند. از تابیدن سیم های فولادی به دور یک هسته تشکیل می شوند و روی بوم جرثقیل حرکت می کنند. استحکام فوق العاده آن ها باعث می شود تحت فشارهای شدید نشکنند. در واقع، سیستم بالابری جرثقیل بدون سیم بکسل معنایی ندارد.

سیستم بالابری بوم (Boom Hoist) و سیستم چرخش بوم (Boom Rotation)

سیستم بالابری بوم، مسئول بالا و پایین بردن بوم است. با استفاده از کابل ها و موتورهای قدرتمند، بوم را در زوایای مختلف تنظیم می کند. جرثقیل باید بتواند بار را در جهات مختلف حرکت دهد. سیستم چرخش، بوم را به صورت ۳۶۰ درجه می چرخاند و دامنه عملکرد جرثقیل را گسترش می دهد.

بوم اصلی (Main Boom) و بوم تلسکوپی (Telescopic Boom)

بوم اصلی، بازوی بلند و مستحکم جرثقیل است. این بخش، پایه و اساس تمام عملیات باربرداری را تشکیل می دهد. جنس آن معمولا از فولاد با مقاومت بالا است تا در برابر فشارهای سنگین مقاومت کند.
برخی جرثقیل ها مجهز به بوم تلسکوپی هستند. این بوم ها مانند آنتن رادیو جمع و باز می شوند. این ویژگی، انعطاف پذیری بیشتری در کارهای ساختمانی و صنعتی ایجاد می کند.

وینچ (Winch)

وینچ، موتور جمع کننده کابل است. این قطعه، کابل را به آرامی جمع یا آزاد می کند تا بار با دقت جابجا شود.

سیستم تعادل (Counterweight System)

وقتی جرثقیل بار سنگین بلند می کند، ممکن است تعادل خود را از دست بدهد. سیستم تعادل با وزنه های مخصوص، از واژگونی جرثقیل جلوگیری می کند.

ایمنی بوم جرثقیل

در این بخش از مقاله بررسی بوم جرثقیل، به ایمنی بوم جرثقیل می پزدازیم. بوم جرثقیل سازه ای قدرتمند است که اگر اصول ایمنی آن رعایت نشود، موجب بروز سانحه می شود. ایمنی بوم، فراتر از چک لیست های معمول است. اولین گام حیاتی، بررسی دقیق زمین است، حفره های پنهان، خاک نرم یا خطوط زیرزمینی مثل مین های زمینی عمل می کنند. هرگز بدون صفحه های گسترده (Outrigger Pads) و تراز دقیق جرثقیل کار نکنید.

دومین قانون طلایی، پايبندی مطلق به چارت بار (Load Chart) است. این جدول مقدس، حداکثر ظرفیت بر اساس زاویه بوم، طول بوم و شعاع بار را نشان می دهد. عبور از حد مجاز، حتی ۱%، احتمال واژگونی را به شدت افزایش می دهد.تجهیزات هوشمند امروزی مثل سیستم های محدودکننده بار (LMI) و هشداردهنده زاويه بوم کمک کننده اند، اما جایگزین هوشیاری اپراتور نمی شوند.

همیشه هنگام جابجایی بار، حرکات باید پله پله و نرم باشد. توقف ناگهانی یا چرخش سریع، نیروی جنبشی خطرناکی ایجاد می کند.

مراقب شدت وزش باد نیز باشید. بادهای بالای ۳۲ کیلومتر بر ساعت، قاتل خاموش جرثقیل ها هستند. بر اساس گزارش انجمن ملی جرثقیل داران آمریکا (NCCCO)، ۴۵% حوادث مرگبار ناشی از بی توجهی به همین چهار اصل ساده است.

جمع بندی

بوم جرثقیل همان بازوی اصلی و بلند جرثقیل است که مسئولیت اصلی بلند کردن، جابجایی و قرار دادن بارها در ارتفاع و فاصله های زیاد را بر عهده دارد. استحکام و طول بوم، تعیین کننده اصلی ظرفیت و برد عملیاتی جرثقیل است. بوم های مشبک و هیدرولیکی دو مدل اصلی انواع بوم جرثقیل هستند. برای پروژه های عظیم با ظرفیت بارهای سنگین بوم شبکه ای و برای عملیاتی که نیاز به سرعت و مانور دارند از جرثقیل تلسکوپی و مفصلی استفاده می شود.

شرکت سالیار صنعت پارس نیز به عنوان تولید کننده جرثقیل کفی محصولات خود را با ظرفیت های ۳ تن تا ۲۰ تن تولید می کند.